T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Antalya’da Devecilik ve Deve Güreşleri Geleneği

ANTALYA’DA DEVECİLİK VE DEVE GÜREŞLERİ GELENEĞİ

Antalya yöresinde deve, Yörük yaşamının ve göçerliğin temelini teşkil ettiği gibi yarım asır öncesine kadar önemli bir nakil ve seyahat aracı olarak da işlev görmüştür. Bölge içi ve bölgeler arası ticaret ve takas ise yirminci yüzyıla kadar bütünüyle develer vasıtasıyla yapılmıştır. Eski Antalya kent kuruluşunda karşımıza çıkan ve ticaret ya da taşımacılık için kullanılan develerin toplandığı bir alan olarak kullanılan “Develik Meydanı”,  devenin Antalya yöresi ekonomisi ve sosyal yaşamında oynadığı rolü ortaya koyan son derece önemli bir göstergedir. 

Yakın zamanlara kadar bölge halkının yaşamında önemli bir yer işgal etmiş olması nedeniyle deve ve deveyle ilgili çeşitli konular Antalya yöresi halk kültüründe son derece zengin bir birikim meydana getirmiştir. Bu birikim halk edebiyatı ürünlerinden halk mimarisine halk inançlarından halk türkülerine kadar bir çok alanda karşımıza çıkar. Yörede devenin en canlı şekilde yaşatıldığı alan sözlü kültür ve dildir.

Fotoğraf-1: Kumluca Deve Güreşleri (2014)
Fotoğraf-1: Kumluca Deve Güreşleri (2014)

Deve bakımı, deve yetiştiriciliği ve deve taşımacılığı tarih içerisinde “deveci” adı verilen bir meslek grubunun oluşmasını da sağlamıştır. Günümüzde deve besleyip deve bakımı ile uğraşanlar bu mesleğin modern dönemdeki takipçileridir. Deve sahipleri için devecilik prestij ve saygınlık sağlayan bir uğraştır. Deveciler, Antalya’dan Çanakkale’ye kadar geniş bir coğrafyada develerini güreştirmek için seyahat ederler. Büyük zahmetlere ve masraflara girerek eski bir geleneği devam ettiren bu kişiler yöre halkı tarafından da saygı görür.

antalya_devegüreşi_2.JPG
Fotoğraf-2: Kumluca Deve Güreşleri’nin gerçekleştirildiği Karatepe Stadyumu

Geleneksel bir spor olan “deve güreşi”, eşleştirilen iki “pehlivan” devenin çeşitli kurallar çerçevesinde gerçekleştirdiği güce dayalı bir müsabakadır. Erkek develerin birbirleriyle güreşmesi tümüyle doğal bir olaydır ve kızışma döneminde eş seçimi amacıyla yapılan bir rekabet ve mücadeleden ibarettir. Esas itibarıyla bir Yörük geleneği olan, bünyesi içerisinde halk müziğinden el sanatlarına farklı birçok gelenek ve kültürel unsuru aynı anda bir arada barındıran deve güreşlerinin icra edildiği bölgelerden birisi de Antalya’dır. Yöre kimliği ve kültürel aidiyeti açısından büyük önem taşıyan deve güreşlerinin ilk olarak ne zaman başladığına dair kesin bilgiler yoktur. Sözlü kaynaklar tarafından yarım asır öncesine kadar özellikle Batı Antalya’da neredeyse her köyde deve güreşlerinin yapıldığı, ayrıca kervanlar ve göçer obaları arasında da deve güreşlerinin vuku bulduğu anlatılmaktadır. Günümüzde düzenli deve güreşi organizasyonları yalnızca Demre ve Kumluca’da karşımıza çıkar. Deve güreşi bir spor ve eğlence olmasının ötesinde sosyal işlevleri de olan bir etkinliktir. Birçok yerde güreşlerden elde edilen gelirle okul, huzur evi, öğrenci yurdu, cami, su yolu, köy odası, çeşme gibi sosyal yapılar inşa ettirilmekte ya da hayır gerçekleştirilmektedir.

Fotoğraf-3: Aksu İlçesi Boztepe Mahallesinde Deve Güreşleri (2017)
Fotoğraf-3: Aksu İlçesi Boztepe Mahallesinde Deve Güreşleri (2017)

Güreşen develer “pehlivan” olarak adlandırılır. Günümüzde güreş amacıyla “tülü” adı verilen tek hörgüçlü melez develerin erkek olanları kullanılır. Tülü, tek hörgüçlü dişi “yoz” deve (Camelus dromedary) ile çift hörgüçlü erkek “buhur” devenin (Camelus Bactrianus) çiftleştirilmesinden meydana getirilir. Güreş develeri Antalya’nın batı ilçelerinde (Kumluca, Demre vs.) yetiştirilmektedir.  Develer, İlin çeşitli yerlerinde düzenlenen göç ve Yörüklük temalı festivallerin de gözdesidir.

KAYNAKLAR:
Çalışkan, V. (2016). Bir Dünya Kültür Mirası: Anadolu Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri, Ankara: İncirliova Belediyesi Kültür Yayınları.
Davulcu, Mahmut (2016), "Antalya Halk Kültüründe Deve, Devecilik ve Geleneksel Kumluca Deve Güreşleri”, I.Uluslararası Devecilik Kültürü ve Deve Güreşleri Sempozyumu, İzmir-Selçuk Belediyesi, İzmir, 17-19 Kasım 2016.
Yılmaz, O.; Ertuğrul, M. (2015c). “Türk Kültüründe Deve Güreşleri”, BEU.SBE.Dergisi, 4(1), ss. 158-173.


Hazırlayan: Mahmut Davulcu-Folklor Araştırmacısı